บทที่ ๗ อัล อิดฆอม

อิดฆอม หมายถึง การนำสิ่งหนึ่งเข้าไปในอีกสิ่งหนึ่ง แต่ในความหมายของนักปราชญ์หมายถึง การอ่านกล้ำอักษร ๒ อักษรที่เหมือนกัน หรืออักษรที่มีฐานเกิดใกล้เคียงกัน หรือชนิดเดียวกัน ให้อ่านกล้ำจนกระทั่งกลายเป็นอักษรเดียวกัน โดยปกติส่วนมากจะรู้จักการอิดฆอมเพียง ๒ ประเภทดังนี้

๑. อิดฆอมมะอัลฆุนนะฮฺ (การอ่านกล้ำที่มีการหน่วงเสียง)

๒. อิดฆอมบิลาฆุนนะฮฺ (การอ่านกล้ำที่ไม่มีการหน่วงเสียง)

แต่ในความเป็นจริงการอิดฆอมแบ่งออกเป็น ๙ ชนิดดังนี้

๑. อิดฆอมมะอัลฆุนนะฮฺ หมายถึง การอ่านกล้ำพร้อมกับมีการหน่วงเสียง เมื่ออักษรนูนตายหรือตันวีนพบกับ ๑ ใน ๔ อักษรดังต่อไปนี้ ( ي و م ن )ตัวอย่าง

مَّنْ يَقُوْلُ كُلُّ يَجْرٍي مِنْ وَلِيٍّ رَحِيْمٌ وَ دُوْدٌ مِنْ مَّرقَدِنَا عذاب مُقِيْمٌ مِنْ نِعْمَةٍ يَومَئِدٍ نَّاعِمَةٌ

๒. อิดฆอมมุตะมาซิลานิ อัซเซาะฆีเราะติ มะอัลฆุนนะฮฺ หมายถึงการอ่านกล้ำของอักษร ๒ อักษรที่เหมือนกัน ซึ่งเป็นคุณสมบัติพิเศษเฉพาะอักษรมีมเท่านั้น ฉะนั้นเมื่ออักษรมีมซุกูนพบกับอักษรมีมที่มีสระให้อ่านหน่วงเสียง เช่น

لَهُمْ مَايَشَآءوْنَ إِنَّهُمْ عَلَيْهَا مُؤْضَدَة وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ

๓. อิดฆอมบิลาฆุนนะฮฺ หมายถึง การอ่านกล้ำโดยไม่มีการหน่วงเสียงเมื่ออักษรนูนตาย หรือตันวีนพบกับอักษร ลาม หรือ รอ เช่น

مِنْ لَّدُنْهُ يَوْمَئذٍ لَّخَبِيْرُ مِّنْ رَبِّهِمْ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ

๔. อิดฆอมมุตะมาซิลานิ หมายถึง การอ่านกล้ำที่อักษรเหมือนกันแต่ไม่มีการหน่วงเสียง เช่น

ف- ف : فَلاَ يُسْرِفْ فِى القَتْلِ

ب – ب : اضْرِبْ بِّعَصَاكَ الخَجَرَ

ك – ك : يُدْرِكْكُّمُ الْمَوْتُ

ت – ت : فَمَا رَبِخَتْ بِجَارَتُهُمْ

ل – ل : وَ قُلْ لَهُمْ فِى أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِيْغًا

د – د : وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ

ข้อควรจำ อิดฆอมมุตะมาซิลานิ ต้องมีเงื่อนไขดังต่อไปนี้

- ต้องไม่เป็น ฮาซากาตะฮฺ เช่น مَالِيَهْ هَلَكَ

- ต้องไม่เป็นมีมตายพบมีม เช่น قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ

- ต้องไม่เป็นอักษรมัด ا و ي

- อักษรตัวแรกต้องเป็นซุกูน ถ้าไม่เป็นซุกูนถือว่าไม่อยู่ในกฎของอิดฆอมมุตะมาซิลานิ เช่น فَإِنْ زَلَلْتُمْ

๕. อิดฆอมมุตะกอริบัยนิ คือการอ่านกล้ำของอักษรที่ใกล้กันในเรื่องของมัครอจญฺและซิฟาต ฉะนั้น เมื่ออักษรลามซุกูนพบกับรอเท่านั้น เช่น ل – ر : بَلْ رَّفَعَهُ الله إِلَيْهِ

๖. อิดฆอมมุตะญานิซานิ อัตตามุ หมายถึงการอ่านกล้ำอย่างสมบูรณ์ของอักษรชนิดเดี่ยวกัน แต่มีเงื่อนไขว่าอักษรที่ไปกล้ำนั้นทั้งซิฟาตและมัครอจญฺต้องอ่อนกว่าจึงจะกล้ำได้อย่างสมบูรณ์ เช่น قَالَتْ طَّائفَةٌ จากตัวอย่างจะเห็นว่าอักษรที่มีซิฟาตอ่อนกว่าอักษรฏอ เป็นอักษรที่มีฐานเสียงเดียวกันแต่ซิฟาตไม่เหมือนกัน พิจารณาตัวอย่างต่อไปนี้

ت – د : أُجِيْبَتْ دَّغْوَتُكُمَا

ث – ذ : يَلْهَثْ ذَّلِكَ

ذ – ظ : إِذْ ظَلَمُتُم

ت – ط : لَهَمَّتْ طَّائِفَةٌ

د – ت : لَقَدْ تَّقَطَّعَ

๗. อิดฆอมมุตะญานิซานิ อันนากิซ หมายถึง การอ่านกล้ำ ๒ อักษรชนิดเดียวกันอย่างไม่สมบูรณ์ กล่าวคือการอ่านอักษรกล้ำกันในทางมัครอจญฺและซิฟาต แต่อักษรตัวกล้ำใหญ่กว่าอักษรตัวที่ถูกกล้ำ จึงถือว่าเป็นการอ่านกล้ำที่ไม่สมบูรณ์มี ๔ คำในอัล-กุรอาน

فَرَّطْتُّمْ أَحَطْتَّ بَسَطْتَّ أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ

จากตัวอย่างจะสังเกตเห็นว่าอักษรฏอมีซิฟาตใหญ่กว่าอักษรตา แต่มีอยู่ในฐานเกิดเสียงเดียวกัน

๘. อิดฆอม อัชชัมซียะฮฺ หมายถึง การอ่านกล้ำที่อักษรชัมซียะฮฺ โดยอ่านกล้ำอักษรอลีฟและลามเข้าไปที่อักษรชัมซียะฮฺ ซึ่งเป็นตัวที่ ๓ ของคำ และข้อสังเกตอักษรชัมซียะฮฺต้องเป็นชิดดะฮฺเสมอ เช่น

اَلطَّيِّبُ اَلثَّابِتُ الصَّالِحُوْن الرَّحْمَان التَّوَاب الضَّلاَلَة الذَّاكِِرُون النَّاهُون الدَّعْوات السَّمِيْعُ الظَّهِيْرُة الزَّكَات الشَّمْسُ الَّيْلُ

๙. อิดฆอม อัลอามะ หมายถึง การอ่านกล้ำของอักษรที่ถูกสะกดด้วยสระชิดดะฮฺทั่ว ๆ ไป และอิดฆอมอามนี้จะอ่านเบา ปานกลาง หรือว่าหนักขึ้นอยู่กับสระชิดดะฮฺ และซิฟาตของอักษรนั้น เช่น

فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِي مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاس

สรุปอิดฆอมแบ่งออกเป็น ๒ กลุ่ม กล่าวคืออ่านแบบมีการหน่วงเสียง กับไม่มีการหน่วงเสียง และการจะเป็นอิดฆอมได้ต้องมีส่วนประกอบ ๕ ประการดังต่อไปนี้

๑. อักษรแรกต้องเป็นซุกูนและอักษรตัวที่สองต้องเป็นสระ

๒. ต้องเป็นอักษรที่เกิดจากลิ้นใน ๔ กลุ่ม จึงจะอ่านกล้ำเข้ากันได้

- ( ق ك )เป็นอักษรที่เกิดจากโคนลิ้น

- ( ل ر ن )อักษรที่เกิดจากปลายลิ้น และหลังลิ้นจนจรดกลางเหงือกด้านบน

- ( ط د ت )อักษรที่เกิดจากปลายลิ้นจรดโคนฟันบน

- ( ظ ذ ث )อักษรที่เกิดจากปลายลิ้นไปจรดปลายฟันบน

๓. ต้องเป็นอักษรที่เกิดจากฐานเสียงเดียวกันจึงจะอ่านกล้ำได้ เช่น ل ر

๔. ต้องเป็นอักษรที่ใกล้เคียงกันในทางใดทางหนึ่งจากมัครอจญฺ หรือซิฟาต เช่น نْ เข้ากับอักษร ي و م ن

๕. เป็นอักษรเหมือนกัน เช่น มีมซุกูนพบกับมีม หรือลามซุกูนพบกับลาม เป็นต้น