- Ayeta Danezan (Teblx)

" يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ (Maide-67) "...

"Ey Pxember! Ewa ji aly Rebb te ve bo te hatye hnartin. Rabigehne danezan bike. eger tu w nek, te risaleta xwe ranegehandye (pk neanye) Xud w te jio mirova biparzit..."[1]

ev berate li Xedr Xum nazil bye ev e hinek zannn zdetir di v bar da: dema Pxember (s.) ji Heccet ul-Weda zivir [2] ev berate di hejdeh Zhecce y da nazil b ser Pxember (s) [3] vca ew j digel karwan bi rka Cuhfe y ve hat li Xedr Xum dann [4] Xedr Xum cheke ku rka Medne, Misr Şam weder re derbaz dibit [5] li der sekin heta karwann paş v ve hatin gihan ewn pşda j bn ham dan zivirandin [6] sehabiyn xwe hem kom kirin nehla bilav bibin xwe bibin ber sbera dar traşn bilaveyn wa dor bera. ewn bilav bibn j dan ann gaz kirin bo nimja cimaet [7] nimja nvro kirin [8] paş rab xeber da. Hemd Xud kir waz da tişta Xud viyay got paş ferm: "bar kirina min ji v dinyay nzk e ez berpirsim hn j berpirsin, vca hn i dibjin?" Hemya gotin em şehadet didin ku te gotina Xud ragihand te şret kirin Xud xra te binivsit. Pxember (s.) ferm: "ma hn şehadet nadin ku qe ilahek ji xnc Xud nine Muhemmed j bende hnarty w ye behişt doj hene heq in?" Ewa gotin: bel em şehadete bniy li ser hemya didin...Paş ferm: "goh bidin,... gel mirovno! Li ser hewz ez di barey "Seqeleyn" da (Qur'an Ehl Byet) pirsiyar ji hewe bikim, vca binrin paş min hn awa digel wa biborin." Yek gaz kir "Seqeleyn" ine ey Pxember Xud? Ferm: "yek kitba Xud ye ku serek w li bal Xud ye ser din j di dest we da ye. jar xwe p bigirin ku hn di r da wunda nebin neyn guhurandin. (ya d) Itret a min e, ehl mala min e. U bi rast Xud Te'ala gotye min ku ew herdu ji hev naqetin heya li ser hewz (di behişt da) bigehn min.

jar pş wa nekevin ku hn li helak biin paş wa ve nemnin (ji wa dr nekkevin) ku dsa j hn li helak biin. ewa nedin hn kirin (iku) ew ji hewe zanatir in".[9]

Paş ferm: "gelo neweye ku maf min li ser her misilmanek pirtir e ji maf w bi xwe li ser nefsa w (ez xra w ji w pirtir dizanim)? Gotin: bel ey Pxember Xud![10] Ferm: "gelo ma hn şehadet nadin nizanin- ez ji her misilmanek ji w bi xwe pirtir maf li ser w heye?" Gotin bel ya reslullah.[11]

Paş dest El y kur Eb Talib girt bilind kir heta xelk siptahiya bin eng wa dt paş emr kir: "gel mirovno! Xud mezin mewlay min e ez mezin mewlay hewe me.[12] jar ew kes ez mezin mewlay w bim, ev El mezin mewlay w ye. Ya Rebb! Piştvan be bo wy piştvan w bit dijmin be bo wy dijminiya w bikit. [13] arkar be bo w kes arkar w bit. zell bike ew kes di şikandin zell kirina w bigerht hej w bikey hej w bikit. bienre ji w kesy ji w bierinit. Paş got, ya Rebb! Tu şahid."

Raw dibjit: Pxembr (s.) El di w hal da man ji hev qenebn heya ev berte nazil b: " ro min ola hewe bo hewe kamil kir min nmeta xwe li ser hewe temam kir ez bo hewe bi ola islam raz bim." Vca Pxember (s.) got: "Ellahu ekber. Li ser kamil kirina ol temam kirina nmet razbna Rebb Alem bi risaleta min welayeta El." [14]

Gelek ayetn dtir j hene ku ji mezinah şexsyeta bilinda Ehl Beyt diaxivin anna wa berata hemya di v kitba pik da mumkin nne.

Hinek ji wa ayeta mexss esl v dara pak yan Imam El (a.) ne ku di kitbn tefsr, menaqib, riwayet heds, sret esbab nuzl da hatine nivsn li vder em işare bikin bal hinek ve:

1- "إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ" -Bi rast hema tuy tirsner bo her qewmek hdayetgerke heye. R'ed, 7

Di hedsa şerf da hatye ku Pxember (s.) dest dan ser sing xwe got: " ez im, tirsner bo her qewmek hdayetgerek heye". Vca tilya xwe bal El (a.) ve kir got: "tuy hdayetger, paş min. Ewn li hdayet digerin w bi te hdayet bibin."[15]

2- " أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا لَّا يَسْتَوُونَ " -Gelo kes xwedy man wek w kes ye y fasiq? (Secde 18)

Di tefsra hatye ku: "mumin El ye fasiq Weld kur E'qebe ye."[16] 

3- "أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ " -Gelo ew kes ji aly rebb xwe ve della ronah hey şahidek j, ji w p re hat (qabil e ne li ser heqy bit)? (Hd 17)

Di tefsra da hatye ku mexsed ji wy ku ayet dibjit dell belga ronah ji aly rebb xwe ve heye, Pxember (s.) e şahid j Imam El (a.) e.[17]

4- فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ -... Bi rast arkar piştvan Pxember, Xud ye Cebral qenc wxey mana. (Tehrm 4)

Anegora ehl tefsr heds "qenc xwey mana-salih ul-muminn" El Ibn Eb Talib e. [18]

5- وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ - sehger seh bikit (t bigiht). (Haqe 12)

Pxember (s.) ev ayet xwend paş ber xwe da Imam El (a.) ferm: "min ji Xud xwest ev goh, goh te bit."

Imam El silavn Xud li ser bin, dibjit: pişt hing i tişta min ji Pxember (s.) seh bikira dimaniya bra min da min ji br nedikira .[19]

6-  إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا  -Kesn man ann karn qenc kirin, Xud hejkirina wan dikit dila. (Meryem 96)

Pxember (s.) gote Imam El: "ey El, bije ey Xuda min li ser soz qerara bihle, bo min di dil xwey mana da hajkirin muhebbet ke" paş v ayet xwend.[20]

7- إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرالْبَرِيَّةُ ِ-Ew kesn man ann karn qenc kirin ew in baştirn xelk. (Beyyne 7)

Pxwember Xud emr kir: "ey El, mexseda v ayet tu şi'yn te ne.

8- بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ  أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ-Gelo hn (ewn) avdana hec ya ava kirina Mescid ul-Heram (li xwe girtin) beranber dikin digel wy bawer bi Xud roja qiyamet anye? (Tewbe 19)

Gorek şen nuzl, mexseda ewila ayet Ebbas Telhe ne. ew kes di ayet da bi v sifet hat navdan ku "bawer bi Xud roja qiyamet anye", Imam El (a.) e.


[1] Hakim Heskan di Şewahid ut-Tenzl da, c.1, r.190, .Beyrt, sala 1393 ya K.ya H., ji Ebdullah Ibn Eb Ewfa digrit ku got: min roja Xedr xum ji Pxember (s.) seh kir ku ev ayet xwend. Paş dest xwe bilid kir raber ezmana heta siptah ya bin enga w xha, paş got: heyh! Ew kes ez wel mezin w bim ev El mewla mezin w ye...

Wahid di Esbab un-Nuzl rpel 135 Suyt di Durr ul-Mensr c.2, r.198 da ji Eb Se''d Xudr riwayetek graye ku dibjit: ev ayet di barey El Ibn Eb Talib da nazil bye.

[2] Mecme ul-Zewaid, c.9, r.163-165.

[3] Hakim Heskan, Şewahid ut-Tenzl, c.1, r.192-193.

[4] Mecme ul-Zewaid, c.1, r.163-165. Ibn Kesr, c.5, r.209-213.

[5] Mu'cem ul-Bilda, madde ya cuhfe.

[6] Droka Ibn Kesr, c.5, r.209-213.

[7] Imam Ehmed Henbel, Musned, c.4, r.281. Sunena Ibn Mace, baba fezl El (a.). Ibn Kesr, c.5, r.212.

[8] Imam Ehmed Henbel, Musned, c.4, s.281. Sunena Ibn Mace, baba fezl El (a.). Ibn Kesr, c.5, r.212.

[9] Mecme ul-Zewaid, hinek gotinn w di riwayeta Hakim, c..., r.109-110. Ibn Kesr, c.5, r.209 da hatye.

[10] Musneda Ehmed, c.1, r.118-119, c.4, r.281. Sunena Ibn Mace, c.1, r.43, hedsa 116 kelma "n'im" di Musneda Ehmed da hatye, c.4, r.281 368 370 372. Ibn Kesr, c.5, r.210 da wiha hatye "e lestu ewla bi kull emrin min nefsih .

[11] Musneda Ehmed, c.4, r.281 368 370 372. Ibn Kesr, c.5, r.347.

[12] Hakim Heskan, Şewahid ut-Tenzl, c.1, r.191. Ibn Kesr, c.5, r.347.

[13] Imam Ehmed Henbel, Muned, c.1, r.118-119, c.4, r.281-370-372-373, c.5, r.347-370. Hakim, Mustedrek, c.3, r.109. Sunena Ibn Mace Hakim Heskan, c.1, r.190-191. Tarxa Ibn Kesr, c.5, r.209-210-213. Ibn Kesr, c.5, r.209.

[14] Hakim Heskan, ji Se'd Xudr riwayet dikit, c.1, r.157-158, hedsa 211-212. herwiha ji Eb Hureyre neql dikit, r.185, hedsa 213. Tarxa Ibn Kesr, c.5, r.214, bi kurt.

[15] Hakim, Mustedrek us-Sehheyn, c.3, r.129. Kenz ul-Umal, c.6, r.157. Tefsra Teber, Fexr Raz Suyt, di bin v ayet da.

[16] Tefsra Teber, Suyt, Keşşaf, Esbaba Nuzla Wahid, Tarxa Bexdad Ryad un-Nedreh.

[17] Tefsra Suyt Fexr Raz di bin v ayet da, Esbab un-Nuzla Wahid Kenz ul-Umal, c.1, r.251.

[18] Tefsra Durr ul-Mensra Suyt, Kenz ul-Umal, c.1, r.237, E'sqelan di Feth ul-Bar da c.13 r.27, Heysem di Mecmu da c.9 r.194.

[19] Tefsra Teber, Zemexşer, Suyt, Mecme, Esbab un-Nuzla Wahid, Kenz ul-Umal c.6 r.408.

[20] Teber, Zemexşer, Suyt, Heysem Mecme c.9 r.125. er-Ryad un-Nedreh, el-Mehreqe r.102.